Bóle kręgosłupa to nie tylko problem medyczny, lecz przede wszystkimspołeczny. Dotykają ponad 90% społeczeństwa, niezależnie od wieku,statusu zawodowego, płci. Już dzieci w szkole podstawowej skarżą się nadolegliwości bólowe kręgosłupa. Jest to obecnie choroba cywilizacyjna.Istnieje pilna potrzeba zapobiegania tym dolegliwościom. Książka zwracauwagę Czytelnika na bardzo ważne zagadnienia profilaktyki, a takżenowoczesne metody terapii, zarówno konwencjonalne, jak iniekonwencjonalne. | Redakcja: | Jerzy Kiwerski, Roman Fiutko | | Wydawnictwo: | PZWL | | Ilość stron: | 220 | | Format: | 145 x 205 cm | Kolor: | czarno - biały | | Papier: | offset 80 g | Oprawa: | miękka | SPIS TREŚCIWSTĘP — Jerzy Kiwerski................................................ 11 BÓLE KRĘGOSŁUPA W FILOGENEZIE CZŁOWIEKA — Elżbieta Promińska.......... 14 Podsumowanie.......................................................... 19 ANATOMIA FUNKCJONALNA KRĘGOSŁUPA — Kazimierz Fidelus.................. 21 Budowa kręgosłupa.................................................... 21 Połączenia międzykręgowe.............................................. 24 Mięśnie kręgosłupa.................................................... 26 Ruchomość kręgosłupa.................................................. 28 Znaczenie tłoczni brzusznej........................................... 29 Obciążenie kręgosłupa............................................... 31 Postawa ciała aktywna i pasywna....................................... 31 Podnoszenie ciężarów w pozycji stojącej............................... 35 Obciążenie kręgosłupa w pozycji siedzącej............................. 40 PATOFIZJOLOGIA USZKODZEŃ KRĄŻKA MIĘDZYKRĘGOWEGO I ZMIAN PRZECIĄŻENIOWYCH KRĘGOSŁUPA — Jerzy Kiwerski.................. 44 Wprowadzenie.......................................................... 44 Patofizjologia uszkodzenia krążka międzykręgowego..................... 45 Czynniki przyspieszające zaburzenia funkcji krążka międzykręgowego........................................ 48 Zmiany przeciążeniowo-zwyrodnieniowe kręgosłupa....................... 52 DIAGNOSTYKA ZESPOŁÓW BÓLOWYCH KRĘGOSŁUPA — Jerzy Kiwerski....................................................... 57 Wywiad chorobowy...................................................... 57 Badanie kliniczne..................................................... 58 Badanie radiologiczne................................................. 64 Dodatkowe metody obrazowania.......................................... 65 ZESPOŁY KLINICZNE WYSTĘPUJĄCE PRZY RÓŻNYM UMIEJSCOWIENIU ZMIAN CHOROBOWYCH KRĘGOSŁUPA — Jerzy Kiwerski........................................... 68 Zaburzenia w przebiegu zmian chorobowych odcinka szyjnego kręgosłupa............................... 68 Zespoły bólowe odcinka piersiowego kręgosłupa......................... 71 Zespoły towarzyszące schorzeniom krążka międzykręgowego odcinka lędźwiowego kręgosłupa............................................................ 72 PROFILAKTYKA — Roman Fiutko........................................... 74 Dbaj o ciało, bo dusza i tak jest nieśmiertelna.................................................... 74 Czy potrafisz panować nad swoim ciałem?............................... 75 Lenistwo fizyczne to fałszywy komfort życia........................... 79 Najwięcej jest nagrobków ludzi „niezastąpionych"...................... 81 Twoja postawa — odbiciem twojej osobowości............................ 82 Jaką mamy młodzież, takie będzie społeczeństwo........................ 84 Rzuć palenie — wydłuż swój pobyt wśród nas!........................... 85 Rady praktyczne....................................................... 86 REHABILITACJA KINETYCZNA — Roman Fiutko............................... 93 Niewydolność kinetyczna kręgosłupa.................................. 93 Zespół kliniczny...................................................... 94 Charakterystyka funkcjonalna mięśni grzbietu.......................... 96 Układ reagowania...................................................... 98 Pozostałe uwarunkowania wydolności kinetycznej kręgosłupa................................................ 101 Program terapeutyczny................................................. 102 Stadium dolegliwości ostrych.......................................... 107 Stadium dolegliwości przewlekłych..................................... 111 Stadium pooperacyjne................................................ 115 Szyjne zespoły bólowe................................................. 118 Postępowanie terapeutyczne.......................................... 121 Podsumowanie.......................................................... 128 TERAPIA FIZYKALNA W LECZENIU BÓLÓW OKOLICY KRĘGOSŁUPA — Tadeusz Mika.......................................................... 129 Ciepłolecznictwo...................................................... 130 Łaźnia sucha rzymska.................................................. 131 Sauna................................................................. 131 Zabiegi parafinowe.................................................... 132 Leczenie zimnem..................................................... 133 Promieniolecznictwo................................................... 133 Elektrolecznictwo..................................................... 134 Galwanizacja.......................................................... 135 Kąpiel czterokomorowa galwaniczna.................................... 135 Jontoforeza........................................................... 136 Prądy impulsowe małej częstotliwości.................................. 137 Prądy średniej częstotliwości........................................ 140 Pola elektromagnetyczne wielkiej częstotliwości....................... 144 Pola magnetyczne małej częstotliwości................................. 149 Ultradźwięki.......................................................... 152 Niskoenergetyczne promieniowanie laserowe........................... 156 SEKSUALNOŚĆ W PATOLOGII KRĘGOSŁUPA — Zbigniew Lew-Starowicz............................................... 162 Przyczyny zaburzeń seksualnych........................................ 163 Seksualność w urazach kręgosłupa...................................... 164 Metody rehabilitacji seksualnej.................................... 165 Rady praktyczne....................................................... 167 PSYCHOSPOŁECZNE KONSEKWENCJE BÓLÓW KRZYŻA — Ewa Gorczycka......................................................... 169 Bóle kręgosłupa i ich psychospołeczne korelaty........................ 170 Wiek.................................................................. 171 Płeć.................................................................. 172 Uwarunkowania psychiczne............................................ 172 Praca i jej charakterystyka........................................... 173 Sytuacja społeczno-ekonomiczna........................................ 177 Palenie tytoniu...................................................... 178 Psychiczne konsekwencje bólów kręgosłupa.............................. 178 Społeczne konsekwencje bólów kręgosłupa............................... 180 Konsekwencje społeczne — poziom mezosystemu społecznego........................................ 181 Konsekwencje społeczne — poziom makrosystemu społecznego....................................... 183 Metody przeciwdziałania i rozwiązywania problemów............................................... 187 Podsumowanie.......................................................... 193 ZNACZENIE RUCHU W PROFILAKTYCE I TERAPII CHORÓB CYWILIZACYJNYCH — Krystyna Nazar, Roman Fiutko........................ 195 Ruch może zastąpić każdy lek, żaden lek nie zastąpi ruchu........................................... 196 Ruch jako czynnik mobilizujący organizm............................... 208 PIŚMIENNICTWO......................................................... 211 SKOROWIDZ............................................................. 215
WSTĘP Jerzy Kiwerski Kręgosłup stanowi najważniejszą, wysoko wyspecjalizowaną część układu szkieletowego. Spełnia kilka ważnych zadań, które zdawać by się mogło nawzajem się wykluczają. Kręgosłup stanowi przecież narząd osiowy organizmu, a więc strukturę podporową, która musi cechować się wysokimi parametrami wytrzymałości mechanicznej, wytrzymałości na obciążenia. Ale jednocześnie stanowi osłonę delikatnych, wrażliwych na wstrząsy, urazy struktur nerwowych — rdzenia kręgowego i nerwów rdzeniowych. Musi ponadto spełniać zadania amortyzujące wstrząsy, na jakie narażone są struktury mózgowia, narządy zmysłów, znajdujące się w czaszce umieszczonej na szczycie kręgosłupa. W dodatku kręgosłup stanowi również składową narządu ruchu, musi gwarantować dość obszerny, wielokierunkowy zakres ruchów tułowia, niezbędny do sprawnego wykonywania czynności życia codziennego i funkcji zawodowych.
Realizacja tych zróżnicowanych zadań możliwa jest dzięki segmentowej budowie kręgosłupa z elastycznymi krążkami między-kręgowymi, oddzielającymi poszczególne trzony kręgów, oraz dzięki licznym połączeniom stawowym, zarówno pomiędzy kręgami, jak i sąsiednimi strukturami układu szkieletowego.
Ukształtowanie kręgosłupa, jego krzywizn, adaptacja do potrzeb człowieka wyprostowanego {homo erectus) aktywnego fizycznie trwało miliony lat. Nie należy więc się dziwić, że zdecydowana zmiana trybu życia współczesnego człowieka w ostatnich dziesiątkach lat powoduje wcześniejsze występowanie zaburzeń funkcji kręgosłupa, przyspiesza jego zużycie, starzenie się. Zespoły bólowe kręgosłupa stanowią obecnie najczęstszą przyczynę zgłaszania się chorych do lekarzy różnych specjalności, głównie neurologów, ortopedów, reumatologów, specjalistów rehabilitacji. Ale z uwagi na różnorodność zespołów klinicznych towarzyszących schorzeniom kręgosłupa, jak i promieniowanie bólu nierzadko odległe od kręgosłupa, chorzy tacy trafiają także do internistów, kardiologów, okulistów, laryngologów, chirurgów ogólnych i naczyniowych, ginekologów, urologów. Tak znaczne rozproszenie pacjentów, korzystanie przez nich nierzadko z form paramedycznych leczenia, utrudnia ocenę liczebności schorzeń kręgosłupa. Ale szacunkowo określa się, że 60—70% populacji po 50 roku życia miewa dolegliwości ze strony kręgosłupa o różnym nasileniu. Wiadomo też, że wiążą się z tym olbrzymie koszty społeczne i ekonomiczne.
Pomimo tak powszechnego występowania schorzeń kręgosłupa panuje pewien chaos w stosowaniu nazewnictwa, ocenie metod diagnostycznych i niezwykle zróżnicowanych sposobów leczenia, często nieuzasadnionych lub graniczących z szarlatanerią. Mnogość określeń schorzenia kręgosłupa, a zwłaszcza bólów krzyża (np. postrzał, lumbago, ischialgia, dyskopatia, spondyloza, ischias) powodują dezorientację chorego, nierzadko wyzwalają pretensje, że był niepotrzebnie leczony na „korzonki", a przecież ma „wypadnięty dysk". Nierzadko stwierdzony radiologicznie niewielki rozszczep łuku, krąg przejściowy lub inna wada wrodzona traktowane są jako podstawowa przyczyna dolegliwości.
Ostatnie lata przyniosły olbrzymi postęp w diagnostyce schorzeń kręgosłupa. Badania magnetycznego rezonansu jądrowego (MRJ) oraz trójwymiarowej tomografii komputerowej (TK) umożliwiają precyzyjną ocenę stosunków w kanale kręgowym, ustalenie rozległości, charakteru i umiejscowienia ucisku elementów nerwowych. Ale należy pamiętać, że są to badania dodatkowe, nie zwalniające od szczegółowego badania klinicznego, które decyduje o sposobie leczenia. Wiadomo bowiem, że nawet w tych nowoczesnych metodach diagnostycznych zdarza się niemały odsetek wyników „fałszywie pozytywnych", na których trudno opierać diagnostykę i wybór postępowania leczniczego. Trzeba wreszcie stwierdzić, że nie ma pewnej, niezawodnej metody leczenia zespołów bólowych kręgosłupa. Podkreślić także należy, że leczenie operacyjne nie prowadzi do wyleczenia kręgosłupa. Ma na celu jedynie usunięcie ucisku wywieranego na elementy nerwowe lub też zlikwidowanie nadmiernego, patologicznego ruchu między kręgami. Nie likwiduje jednak nieprawidłowości w obrębie kręgosłupa.
Dysfunkcja kręgosłupa wynika najczęściej z niewłaściwego trybu życia, przeciążeń, często o charakterze długotrwałym, zaniechania aktywności fizycznej. Dlatego też zarówno profilaktyka, jak i postępowanie po ustąpieniu ostrego zespołu bólowego lub leczeniu operacyjnym, muszą opierać się na zmianie stylu życia, trwałym zwiększeniu aktywności ruchowej, stosowaniu ćwiczeń, które powinny stanowić stały punkt programu dziennego osoby po przebytym zespole bólowym lub pragnącej uchronić się przed wystąpieniem tego przykrego schorzenia, prowadzącego do zaburzenia naszych funkcji codziennych, zawodowych i społecznych.
W opracowaniu naszym pragniemy położyć nacisk na wspomniane powyżej aspekty postępowania w zespołach bólowych kręgosłupa. Pragniemy w dostępnej formie przedstawić szerokiej rzeszy Czytelników problemy diagnostyczne i kliniczne tego powszechnego schorzenia, przedstawić propozycje postępowania w życiu codziennym, które pozwoli uniknąć wystąpienia lub nawrotu dolegliwości. Mamy nadzieję, że publikacja ta wpłynie na zmniejszenie rzeszy osób szukających pomocy u specjalistów, a zwłaszcza nieprofesjonalnych „uzdrawiaczy".
|