W Niemczech liczba zgonów spowodowanych zawałem serca spada nieznacznie w ostatnich latach, ale na odwołanie alarmu jest jeszcze za wcześnie. Ta straszna choroba wciąż zabija rocznie około 100 000 osób i tym samym jest najpowszechniejszą jednostkową przyczyną śmierci.
Jest to tym bardziej niepokojące, że według statystyk owa prawdziwa plaga cywilizacyjna dotyka w coraz większym stopniu ludzi młodych. Śmiertelny zawał u mężczyzny przed czterdziestką czy nawet przed trzydziestką to już żaden wyjątek. Z latami gwałtownie spada u tej płci przeżywalność zawału i osiąga minimum około 55 roku życia. U kobiet zaś, do fazy przekwitania chronionych w pewien sposób przez hormony płciowe, minimum to przypada dziesięć lat później. Wyraźnie korzystniejsza jest sytuacja w USA, gdzie w ostatniej dekadzie udało się zmniejszyć wskaźnik śmiertelności o blisko lU. Wprawdzie w Ameryce nie znają skuteczniejszych sposobów leczenia niż w Europie, ale tamtejsi mieszkańcy wydają się nie tylko lepiej poinformowani o sposobach unikania ryzyka, lecz również bardziej zmotywowani do wyciągania wniosków z posiadanych wiadomości. Na dłuższą metę to chyba jedyna droga, by skutecznie, choć stopniowo i powoli, ograniczyć częstotliwość występowania zawału w populacji. I chociaż nie wykluczy to całkowicie tej przypadłości, jednak wydatnie zwiększy prawdopodobieństwo jej uniknięcia.
Wiedzę, jak świadomie dbać o zdrowie i żyć zgodnie z wymogami higieny oraz zachętę do takiego postępowania powinien otrzymywać już w szkole, na stosownych lekcjach mały Jaś, by potem Jan nie musiał się uczyć tego boleśnie i z trudem, gdy naprawdę dotknie go nieszczęście. Wtedy zresztą może być za późno. Postulat jest łatwy do spełnienia, mimo to wciąż pozostaje postulatem, choć j ak na dłoni widać tu szansę miliardowych oszczędności w budżecie ochrony zdrowia. Tym istotniejszy jest więc apel o indywidualną odpowiedzialność, o porzucenie szeroko rozpowszechnionego przekonania, że zdrowie dostaje się w aptece na receptę albo że lekarz może wypisać skierowanie na zdrowie, tak jak np. na prześwietlenie.
Profilaktyka powinna zapobiec pierwszemu zawałowi, ale nie jest na nią zbyt późno także po przeżyciu pierwszego zawału czy następnych. Wprost przeciwnie, wówczas staje się jeszcze ważniejsza, bo z każdym kolejnym zawałem wzrasta prawdopodobieństwo zgonu.

Książka podsuwa pomysły na zapobieganie zawałowi, dobre dla (jeszcze) zdrowych i dla zagrożonych. Głównym jej celem jest jednak prezentacja sposobów rehabilitacji i opieki nad rekonwalescentem. Ujście z życiem z choroby powinno stać się punktem zwrotnym, impulsem do zmiany postępowania na bardziej racjonalne, bardziej przyjazne dla własnego organizmu. Autor nie stawia zbytecznych, jednostronnych i przesadnych wymagań, którym i tak podporządkowaliby się trwale tylko nieliczni. Profilaktyka nie może frustrować, musi być wykonalna oraz przyjmowana ze zrozumieniem i chętnie, by szybko weszła w nawyk.

Spis treści

Przedmowa..............................................................................................9
Serce - motor życia ..............................................................................11
Budowa i czynności serca .............................................................................. 11
Naczynia krwionośne i krążenie ................................................................... 15
Przyczyny i przebieg zawału................................................................19
Czynniki ryzyka zawału..................................................................................20
Zwapnienie tętnic, nadciśnienie..............................................................20
Cholesterol i inne związki tłuszczowe we krwi.......................................23
Nikotyna ....................................................................................................25
Nadwaga, cukrzyca .........................................................................'..........26
Brak ruchu.................................................................................................27
Czynniki psychonerwowe .........................................................................28
Osobowość zawałowa..........................................................................28
Stres negatywny ...................................................................................30
Inne niebezpieczeństwa ......................................................................32
Test: czy grozi mi zawal..................................................................................34
Przebieg zawału..............................................................................................37
Rozwój i wczesne ostrzeżenia..................................................................37
Ostry zawal serca ......................................................................................43
Pierwsza pomoc.........................................................................................47
Późne następstwa zawału serca ...............................................................51
Profilaktyka i rehabilitacja.................................................................53
Dieta chroniąca przed zawałem....................................................................54
Składniki zdrowego jadłospisu ................................................................55
Substancje podstawowe ......................................................................55
Substancje uzupełniające....................................................................61
Substancje balastowe i enzymy ..........................................................64
Zestawienie posiłków...............................................................................67
Śniadanie..............................................................................................67
Drugie śniadanie .................................................................................70
Obiad....................................................................................................71
Podwieczorek.......................................................................................71
Kolacja..................................................................................................72
Kontrola kaloryczności przeciwdziała nadwadze...................................73
Pułapka używek.........................................................................................77
Alkohol.................................................................................................77
Kawa i herbata.....................................................................................78
Palenie tytoniu.....................................................................................79
Cukier i pozostałe używki...................................................................81
Ćwiczenie serca przez dozowanie wysiłku fizycznego.................................83
Skutki i niebezpieczeństwa treningu.......................................................83
Zasady terapii ruchowej...........................................................................85
Codzienna gimnastyka .............................................................................86
Sport poprawia kondycję..........................................................................90
Spacery, wędrówki...............................................................................91
Swobodny bieg długodystansowy (jogging) ......................................91
Rower ...................................................................................................92
Pływanie ...............................................................................................93
Inne rodzaje sportu .............................................................................93
Kuracja klimatyczno-ruchowa .................................................................94
Życie mimo stresu ..........................................................................................94
Wyzwolenie od stresu to iluzja ................................................................95
Zwiększanie odporności na stres.............................................................95
Kontrolowanie reakcji na stres................................................................96
Stresy do uniknięcia..................................................................................97
Ciągły pośpiech....................................................................................97
Rozpraszanie i marnotrawstwo sił .....................................................98
Niepotrzebne konflikty.......................................................................98
Przezwyciężanie negatywnych doświadczeń......................................98
Odpowiedni stres to eliksir życia.............................................................99
Psychoterapia na pomoc.............................................................................. 100
Codzienne odprężenie............................................................................ 100
Trening autogeniczny........................................................................ 101
Joga..................................................................................................... 102
Inne techniki odprężające ................................................................103
Co zrobić z kłopotami i konfliktami...................................................... 104
Praca nad osobowością........................................................................... 105
Harmonia duszy i ciała........................................................................... 106
Grupy samopomocy pacjentów z problemami wieńcowymi   ................... 107
Leki w profilaktyce i rehabilitacji ............................................................... 108
Preparaty chemiczne .............................................................................. 108
Substancje czynne obniżające krzepliwość...................................... 108
Beta-blokery ...................................................................................... 109
Nitrogliceryna.................................................................................... 109
Leczenie naturalne ................................................................................. 110
Homeopatia ....................................................................................... 110
Ziołolecznictwo ................................................................................. 111
Magnez, selen .................................................................................... 113
Witaminy i enzymy ............................................................................ 114
Fizykoterapia........................................................................................... 116
Szanse i ograniczenia leczenia chirurgicznego..................................... 118
Bypass................................................................................................. 118
Rozrusznik serca................................................................................ 119
Rozszerzenie naczynia cewnikiem................................................... 119
Porady na co dzień.............................................................................121
Problemy partnerstwa, nie tylko seksualnego ........................................... 121
Czas wolny, urlop ......................................................................................... 122
Trudności w pracy.................................................................................:....... 124
Kierowca po zawale ..................................................................................... 125

Indeks

A
Acidum oxalicum 111
Adonis vernalis 111
alkohol 36, 63, 71, 77, 78
aminokwasy 59
Ammonium carbonicum 111
amplituda 16
antykoagulanty 108,109
aorta 17
aspiryna 109
autohipnoza 103
autosugestia 76,96,102 i nast., 122
B
beta-blokery 109
białko 20, 24,54 i nast., 116
bioenergetyka 106
biokatalizator 66
Bornhardta formuła 74
bóle serca 38, 40,41, 45,46,109
Broca wzór 73, 74
bypass 30, 44,118 i nast.
C
Carbo vegetabilis 111
cewnik 118 i nast.
Chlamydia pneunominiae 40
cholesterol 23, 24, 31, 34, 35, 57 i nast.,
65, 68, 78,114 choroby cywilizacyjne 19 ciśnienie 16, 21, 23, 29,31, 34,35,45,
63, 65, 76, 78, 84,100,109,112,113,
125 Convallaria majalis 111 Coue Emil 103 cukier 35, 54, 60, 81 i nast. cukrzyca 20, 26, 81
czynnik wzrostu fibroblastów (FGF) 120 czynniki ryzyka zawału 29 i nast., 39, 40,
58, 65, 66,75, 81, 83, 94,100,104
D
depresja 21, 42
dieta 27, 33,39,54, 83, 84,114
dusznica bolesna 21, 41, 65,109
E
EKG (elektrokardiogram) 46
enzymy 46,59, 61, 62, 64 i nast., 81,114
i nast. estrogen 44, 45
F
fruktoza 82
G
gimnastyka 36,86 i nast., 96 głóg dwuszyjkowy 112,114
H
heparyna 109
homeopatia, środki kompleksowe 110
i nast. hormony 9, 25, 26, 33, 44, 45, 64
I
intensywna opieka medyczna 46
J
jemioła pospolita 113
jod 64
joga 102,103
K
Kalium carbonicum 111
kalorie 54,58, 60, 67, 68, 70, 71,73,75,
78, 81, 84 kofeina 78 i nast. kompleksy tłuszczowo-białkowe
24 konwalia majowa 113
krążenie (krwiobieg) 12,15,17, 25, 27,
88,93,111,112,116,117 krążenie płucne 15 i nast. krzepliwość 31,108,109,113 i nast. kumaryna 109
kurcz tętnicy wieńcowej 38, 43, 45 kwas nikotynowy 115 kwas pantotenowy 62 kwasy tłuszczowe nasycone 58 kwasy tłuszczowe omega-3 57, 59 kwasy tłuszczowe wielokrotnie
nienasycone 58, 59, 62,115
L
Lachesis muta 111
M
magnez 60, 62, 63, 77, 82, 113 i nast. mammografia 42 masa ciała 74 i nast. masaż 106,117 masaż serca 48, 49, 50 medytacja transcendentalna 103 menopauza 25, 33, 34, 44, 79 mięsień sercowy 11,13,15,16, 21, 63,
84,112,113,116 miłek wiosenny 112 minerały 16, 55, 59 i nast., 65, 81, 82,
113,114
N
nacieranie 116
naczynia krwionośne 11,12,15 i nast.,
21, 25, 32, 39, 40, 42, 48, 77,101,
108,112,115,118 naczynia wieńcowe 13, 25, 27, 38, 43, 84,
109,119,120 naczynia włosowate 15 i nast. nadciśnienie 20 i nast., 26, 34, 68, 82,
113,114 nadwaga 20, 26 i nast., 58, 65, 73 i nast. naparstnica 112 narciarstwo biegowe 93 nerwowość, pobudliwość 41, 78 nerwy, pobudzenie 13,15,102,111 nikotyna 25 i nast., 32, 38 i nast., 79
i nast, 111,115
nitrogliceryna 108,109 Nuxvomica 111
O
odżywianie niewłaściwe 19, 20, 26, 55,
81,108 odżywianie zdrowe 32, 33, 73, 55, 82, 96 osłabienie psychiczne 41 osobowość 21, 29, 31,100,102,105 osobowość zawałowa 28 osobowość, typy 29 i nast.
P
palenie tytoniu, odzwyczajanie 20, 25, 26, 31, 33, 36, 38, 45, 79 i nast.
partner, problemy 105, 121 i nast.
pęczek Hisal4
pierwiastki śladowe 60 i nast., 81,114
plazmina 114
płeć 20, 32, 33, 35
pływanie 28, 86, 93
podróż lotnicza 123 i nast.
pokarm 18, 55 i nast., 67, 73, 75, 82, 83, 113
polewanie kolan 116
polewanie tułowia 117
polewanie ud 116
potas 63
przepływ krwi, zaburzenia 15,16,17, 20 i nast., 27, 38, 84, 92,106,115 i nast.
przyzębica 39
psychika 20, 28 i nast., 114
R
rauwolfia 113
relaksacja progresywna 103 rozdrażnienie 29, 41, 80 rozmaryn lekarski 68, 72, 79,113 rozrusznik serca 118,119 ruch 83 i nast., 90, 91, 95 rutyna 115
S
samochód, kierowanie 125
Sarothamnus scoparius 111
sauna 117 i nast.
seks, kłopoty 121 i nast.
selen 64,113,114
sen 96,102
serce 11 i nast., 15,17, 22, 25, 27, 45, 46,
48, 50, 60, 64, 77 i nast., 82 i nast.,
88 i nast., 97,101,102,104,108,109,
112 i nast. serdecznik 112 siemię lniane 58, 65, 72, 75 skłonności dziedziczne 20, 32 i nast. skrzyp polny 113 spacer 36, 85, 91, 94,123 Spirea almaria 111 sport 27, 28, 36, 53, 83 i nast., 90, 93
i nast., 107,121,123 streptokinaza 116 stres 20,26,30 i nast., 36,38, 39,45,62,63,
80, 83,85, 94 i nast., 114,123 i nast. strofantyna 46 stwardnienie tętnic (arterioskleroza) 20
i nast., 38,39 stwardnienie tętnic mózgowych 21 substancje balastowe 59, 61, 64 i nast. sztuczne oddychanie 49 i nast.
Ś
ściana tętnic 15, 21, 24, 40, 42, 43, 66
T
terapia ruchowa, zasady ogólne 85
i nast. tętnica główna 12,14,18 tętnice 12 i nast., 40, 42, 43, 47, 56,115 tętnice wieńcowe 13, 20, 38, 39, 42, 43,
84,100,115,118 i nast. tlenek węgla 11,16,17, 25 tłuszcze 24, 54, 55, 58 i nast. tomografia elektronowa 42 trening autogeniczny (autogenny) 101
i nast. trój glicerydy 245 tryb życia, reforma 19, 32, 33, 53, 58, 76,
96,108,118,124
U
układ krążenia 31, 65, 68, 89 układ żyły wrotnej 18 używki 77 i nast.
W
waga idealna 74
wapń 42, 62, 63, 82
węglowodany 54, 55, 59 i nast., 81
węzeł Aschoffa-Tawary 14
węzeł zatokowy 14
wirusy cytomegalii 40
witaminy 16,55, 58 i nast., 65, 68, 81,
114,115 witaminy w profilaktyce zawału 62 włókna Purkiniego 14 wodolecznictwo wg Kneippa 96,116
i nast.
Z
zaparcia 41, 43, 65, 79
zastawka aorty 12,14
zastawka dwudzielna 12
zastawka tętnicy płucnej 12,14
zastawka trójdzielna 12,14
zatrzymanie serca i oddechu 47 i nast.
zawał serca 19 i nast.
zawał serca ostry 40, 42 i nast., 51, 89,
116,119 zawał serca, czynniki ryzyka 30, 68, 75,
104 zawał serca, leczenie poszpitalne 51
i nast., 91,101,114 zawał serca, nowy model 39, 40 zawał serca, odległe skutki 51 i nast. zawał serca, pierwsza pomoc 47 i nast. zawał serca, pierwszy, ukryty 27 zawał serca, pobyt w szpitalu 46 zawał serca, pora występowania 45,46 zawał serca, profilaktyka 66 zawał serca, sygnały ostrzegawcze 38, 40 zawał serca, śmiertelność 9,19, 45 zawał serca, typowe objawy 45 i nast. zawał serca, zagrożenie 38 i nast. ziołolecznictwo 111 i nast. zwapnienie tętnic 20 i nast., 113
Ż
żarnowiec miotlasty 112 żyły 13 i nast., 51