Przedmowa do pierwszego wydania

Jako księdzu leży mi na sercu głównie dobro nieśmiertelnej duszy. Po to żyję i po to chcę umrzeć. Niemniej w minionym czterdziestoleciu, przez 30 - 40 długich lat, wiele pracy, poświęcenia i trosk przysporzyły mi również śmiertelne ciała. Nigdy nie szukałem tej pracy. Przychodzący do mnie chorzy byli i są dla mnie (szczerze mówiąc) ciężarem. Jedynie wzniesienie oczu ku temu, który zstąpił z nieba, by uleczyć wszelkie nasze choroby, oraz myśl o obietnicy: „Błogosławieni miłosierni, albowiem oni miłosierdzia dostąpią (...) ostatni łyk wody nie zostanie bez nagrody" były w stanie stłumić we mnie silną pokusę odrzucenia wszystkich próśb - bez różnicy i w każdym przypadku.
Pokusa ta była tym silniejsza, że zapłatą nie był zysk, a nieobliczalna strata czasu; nie szacunek a po wielokroć zniesławienie i prześladowania, nie podziękowania, ale w niektórych wypadkach nawet niewdzięczność, drwiny i szyderstwo. Tak musiało być i jestem z tego zadowolony. Każdy zrozumie więc chyba, że po takich doświadczeniach nie mam specjalnego zapału do pisania, tym bardziej, że przygniata mnie brzemię starości - dusza i ciało tęsknią za spoczynkiem.
Tylko ciągłe i gwałtowne naciski ze strony moich przyjaciół, którzy nazywają grzechem przeciw miłości bliźniego, jeśli moje doświadczenia zostaną złożone do grobu wraz z mym gnijącym ciałem, niezliczone petycje uzdrowionych osób, a przede wszystkim błagania biednych, opuszczonych chorych na wsiach sprawiają, że biorę pióro do opierającej się mej woli, drżącej już ręki.
Zawsze opiekowałem się ze szczególną uwagą i miłością biedniejszymi klasami społecznymi, niejednokrotnie zaniedbanymi i zapomnianymi chorymi na głuchej wsi. Właśnie im pragnę poświęcić swoją książkę. Służy temu jej język, prosty i jasny. Celowo usiłuję - unikając jakichkolwiek uczonych fidrygałek - pisać w formie rozrywkowej, niż tworzyć wyschnięty, jałowy, bezsilny szkielet. Proszę mi wybaczyć rozwlekłość jednego czy drugiego opowiadania i niektóre powtórzenia, mając na względzie moje dobre intencje i uczciwe zamiary.

Nie miałem zamiaru polemizować z jakimkolwiek kierunkiem w medycynie, czy zwalczać jakiejkolwiek osobistości, odmawiać jej wiedzy naukowej lub szargać jej dobrego imienia.
Bardzo dobrze zdaję sobie sprawę, że takie publikacje przystoją tylko lekarzom specjalistom. Jednakże jestem przekonany, że właśnie oni będą wdzięczni, gdy choć raz także laik przedstawi swoje wieloletnie doświadczenia w leczeniu. Z radością powitam wszelkie szczere uwagi, z wdzięcznością przyjmę korekty i wskazówki. Nie będę się jednak wcale troszczyć o stronnicze nagany czy krytykę i ze spokojem przyjmę takie epitety, jak „szarlatan" lub „konował".
Osobiście niczego bardziej nie życzyłem sobie, jak tego, by człowiek zawodowo zajmujący się medycyną - lekarz, zdjął ze mnie ten ciężar i uwolnił od przygniatającej pracy. Nie mam też większego pragnienia niż to, by wreszcie specjaliści przeprowadzili bardziej ogólne, obszerne i dogłębne badania nad metodami leczenia wodą oraz roślinami, i zajęli się nimi. Niechaj tę pracę laika potraktują jako niewielką pomoc. W tym miejscu mogę zapewnić, że pomimo mojego niejednokrotnie bardzo szorstkiego i odpychającego zachowania, największa budowla nie pomieściłaby wszystkich zgłaszających się do mnie chorych i cierpiących, w liczbie, nie przesadzając, tysięcy i dziesiątek tysięcy, i że bez problemu mogłem stać się bogaty, bardzo bogaty, gdybym tylko zechciał przyjąć choć część oferowanego mi honorarium za leczenie. Wielu pacjentów przychodziło do mnie i mówiło: „Dam 100, 200 marek, jeśli mnie Pan uzdrowi". Cierpiący szuka pomocy tam, gdzie może ją znaleźć, i z radością zapłaci lekarzowi, co się mu należy, gdy go uzdrowi - niezależnie od tego, czy uzdrowienie nastąpiło dzięki zażywaniu lekarstw, czy też użyciu konewki z wodą.
Znani lekarze zaczęli zdecydowanie i z dużymi sukcesami stosować wodolecznictwo, lecz często swoje wskazówki, rady i umiejętności zabierali wraz ze sobą do grobu. Żeby wreszcie po jutrzence nastąpił jasny poranek!
Biorę na siebie pełną odpowiedzialność za każde wymienione lub zasugerowane w książce nazwisko i na życzenie bezzwłocznie je podam publicznie. Niektóre, być może ostre słowa można przypisać mojej nieco nieprzystępnej i szorstkiej naturze. Wraz z nią się zestarzałem i trudno mi jest w starości wyprzeć się siebie i z nią rozstać.
Niech tej rozpoczynającej wędrówkę książce przede wszystkim nie zabraknie Bożego błogosławieństwa!
A gdy kiedyś moi „wodni przyjaciele" dowiedzą się, że powędrowałem do wieczności, niech zechcą wyświadczyć mi przysługę i w odmawianym głośno „Ojcze nasz" prześlą mi chłodzącą strugę tam, gdzie lekarz nad lekarze ogniem uzdrawia i oczyszcza biedne dusze, by mogły żyć wiecznie.

Informacje ogólne i podział

Tym, czego nie cierpię i czego nienawidzę, jest interes z tajemnymi środkami leczniczymi, kramarzenie lekami, których skład jest tajemnicą ich odkrywcy.
Nie chcę, by ktoś mi to zarzucił. Dlatego otwieram okiennice mojej apteki i pozwalam każdemu zajrzeć do środka, by posmakował każdego specyfiku, aż po ostatnią torebeczkę z herbatą i najmniejszą flaszeczkę olejku.*
W każdej aptece tkwią duże pieniądze; w mojej środków trudno dostępnych jest niewiele. Chętnie przyznaję się do tego i ten bardzo prawdopodobny zarzut uważam za wielką zaletę swojej apteki.
Prawie wszystkie moje napary, wyciągi, oleje i proszki wywodzą się z dawniej poważanych, a obecnie często pogardzanych, śmiesznie tanich ziół, którym kochany Pan Bóg pozwolił rosnąć w swym własnym ogrodzie - na polu, niekiedy wokół domu lub w odległych i nieuczęszczanych miejscach, z ziół, które zazwyczaj nie kosztują ani grosza.
Moją książkę piszę w pierwszym rzędzie dla ubogich chorych, dla których też, mając na uwadze nagrodę w niebie, zajmuję się tym wymagającym poświęcenia rzemiosłem (choć wiem, że inni mogą uważać, iż „partaczę rzemiosło"). Dla nich celowo odwiedzałem wszystkich równie ubogich starych znajomych (zioła), odkładając na bok wiele innych spraw. Przez długie lata sondowałem i sprawdzałem, suszyłem i kroiłem, warzyłem i kosztowałem. Nie ma w mojej aptece ziółka czy proszku, którego bym sam nie spróbował i nie uznał za skuteczny! Mam tylko jedno życzenie, żeby moi starzy znajomi zaczęli być na nowo poważani, przynajmniej przez jedną klasę ludzi.

Spis treści
Przedmowa do pierwszego wydania ................................................9
DOMOWA APTECZKA.................................................................13
Informacje ogólne i podział ........................................................... 15
Nalewki lub wyciągi...................................................................................18
Napary........................................................................................................19
Proszki........................................................................................................20
Olejki..........................................................................................................20
Środki lecznicze...............................................................................21
Agawa amerykańska............................................................................21
Ałun ......................................................................................................22
Aloes .....................................................................................................22
Dzięgiel leśny .......................................................................................23
Anyż (biedrzeniec anyż)......................................................................25
Pięciornik gęsi......................................................................................25
Arnika górska (pomornik lekarski)....................................................26
Bez hebd (dziki bez hebd) ..................................................................26
Świetlik łąkowy.....................................................................................27
Olejek na wydzielanie..........................................................................28
Waleriana (kozłek lekarski) ................................................................29
Bobrek trójlistkowy..............................................................................30
Pokrzywa zwyczajna.............................................................................30
Śliwa tarnina (tarnina) ........................................................................31
Prawoślaz lekarski (ślaz) .....................................................................32
Kora dębowa ........................................................................................32
Goryczka żółta .....................................................................................33
Poziomka pospolita .............................................................................34
Fenkuł włoski (koper włoski) .............................................................35
Kozieradka pospolita...........................................................................36
Owies zwyczajny...................................................................................37
Owoc dzikiej róży.................................................................................38
Ziarenka żywicy i kadzidła..................................................................38
Czarna jagoda (borówka czernica).....................................................39
Siano.....................................................................................................40
Bez czarny (dziki bez) .........................................................................41
Miód......................................................................................................43
Podbiał pospolity .................................................................................44
Dziurawiec zwyczajny..........................................................................46
Rumianek pospolity.............................................................................46
Cynamonowiec kamforowy.................................................................47
Otręby...................................................................................................48
Mączka kostna .....................................................................................48
Pyl węglowy..........................................................................................50
Mąka kredowa......................................................................................51
Kminek zwyczajny................................................................................52
Lawenda szerokolistna........................................................................53
Rybi tran...............................................................................................54
Len zwyczajny ......................................................................................54
Kwiat lipy..............................................................................................54
Miodunka plamista..............................................................................55
Malwa różowa ......................................................................................55
Olejek migdałowy ................................................................................56
Mięta pieprzowa i nadwodna..............................................................57
Jemioła pospolita.................................................................................58
Olejek goździkowy...............................................................................58
Ruta zwyczajna.....................................................................................59
Rozmaryn .............................................................................................60
Oliwa do sałaty.....................................................................................61
Szałwia lekarska...................................................................................61
Proszek z sandałowca ..........................................................................62
Kapusta kiszona...................................................................................62
Krwawnik pospolity .............................................................................62
Pierwiosnek lekarski............................................................................62
Olejek nardowy....................................................................................63
Babka lancetowata...............................................................................64
Centuria zwyczajna (tysiącznik) .........................................................65
Fiołek wonny........................................................................................66
Jagoda jałowca.....................................................................................67
Przytulią wonna (marzanka wonna)...................................................69
Rdest ptasi............................................................................................69
Cykoria podróżnik...............................................................................69
Bylica piołun.........................................................................................71
Dziewanna............................................................................................71
„Wuhlhuber" I .....................................................................................72
„Wiihlhuber" II....................................................................................74
Skrzyp polny.........................................................................................74
Zawartość małej apteki domowej..................................................77
Środki odżywcze i na wzmocnienie................................................79
Przepis na chleb z otrębami................................................................79
Trochę na temat zupy na wzmocnienie..............................................80
Przyrządzanie miodu pitnego .............................................................81
SEBASTIAN KNEIPP - PROBOSZCZ LECZĄCY WODĄ
Peter F. Kopp...................................................................................83
Syn tkacza.............................................................................................84
W gimnazjum .......................................................................................87
W seminarium......................................................................................88
Wreszcie ksiądz.................................................................................... 91
Wikary od cholery................................................................................94
Wiedza z doświadczenia......................................................................96
Autor odnoszący sukcesy ..................................................................100
Wydarzenia z życia Kneippa.............................................................103
Indeks............................................................................................. 104