Zaparcia zazwyczaj pojawiają się jako objaw jakiegoś schorzenia, ale przede wszystkim jako skutek niezdrowego trybu życia i nieprawidłowego sposobu odżywiania się. Proces wypróżniania poważnie zakłócają również napięcia psychiczne i nerwowe (np. stres). W wypadku mniej więcej połowy osób cierpiących na zaparcia mają one charakter przewlekły i utrzymują się nawet przez całe lata. Doraźną pomoc przy zaparciach przynoszą środki przeczyszczające. Jednak dłuższe ich stosowanie należy zdecydowanie odradzić, bo usuwają objawy dolegliwości, a nie przyczyny, i często wywołują skutki uboczne (nawet niedoczynność jelit). Poradnik propaguje inne sposoby zwalczania zaparć – zmianę trybu życia i eliminację błędów w żywieniu. Przedstawia je w sposób wyczerpujący i zrozumiały.

Przedmowa

Zaparcia należą do najczęstszych zaburzeń zdrowotnych w społeczeństwach wysoko uprzemysłowionych. Obstrukcja nie jest odrębną jednostką chorobową i z reguły występuje jako objaw jakiegoś schorzenia, a przede wszystkim jako skutek niezdrowego trybu życia i niewłaściwego sposobu odżywiania. Również napięcia psychiczne i nerwowe, np. stresy, którym coraz silniej dziś ulegamy, mogą poważnie zakłócać proces wypróżniania. W wypadku mniej więcej połowy osób dotkniętych tą dolegliwością obstrukcja ma charakter przewlekły i nierzadko utrzymuje się przez cale lata, a nawet dziesięciolecia.
W związku z tym środki przeczyszczające {laxantia) znajdują się w czołówce najczęściej stosowanych lekarstw. Jako podręczne środki domowe są wyjątkowo często używane i nadużywane, a przecież wobec tych medykamentów wysuwa się poważne zastrzeżenia. Przede wszystkim wskazuje się, że usuwają one jedynie objawy zaparcia, a nie jego przyczyny, że powodują często istotne skutki uboczne, a w razie zbyt długiego stosowania mogą wręcz wzmóc jeszcze niedoczynność jelit.
Mimo wszelkich wątpliwości, jakie budzą środki przeczyszczające, nie można ich całkowicie odrzucić. Są potrzebne głównie w wypadku przejściowych, ostrych zaparć, aby uaktywnić nieczynne jelito. Dłuższe ich stosowanie należy jednak z zasady odradzać. Jest kilka zaledwie wskazań, przy których trwałe przyjmowanie środków przeczyszczających jest konieczne. Dotyczy to na przykład sytuacji, gdy leki (np. silne środki przeciwbólowe czy psychotropowe) lub uszkodzenia nerwów w znacznym stopniu paraliżują jelita. Co prawda, w takich razach również zaleca się zmianę złych przyzwyczajeń życiowych i żywieniowych, jednakże skutki tego są zwykle niewystarczające. Wtedy terapeuta przepisuje stosowne środki wywołujące laksację i śledzi przebieg choroby.
We wszystkich innych wypadkach pomóc może wyłącznie zmiana trybu życia i eliminacja błędów w żywieniu, które powodują zaparcia. Wymaga to osobistej inicjatywy i odpowiedzialności za zdrowie. Przede wszystkim należy odejść od wszechobecnych, wysoko przetworzonych produktów żywnościowych naszej cywilizacji, tak by większa ilość składników balastowych pobudzała proces wypróżniania. Powinna dojść do tego choć minimalna dawka ruchu, a ponadto w wypadku napięć psychicznych i nerwowych ćwiczenia relaksacyjne. Na pewno można też przyzwyczaić jelita do punktualności.
Niniejsza książka wyczerpująco przedstawia wszystkie te sposoby, tak by można było je wykorzystać samodzielnie. Terapia taka nie jest wprawdzie równie wygodna jak środek przeczyszczający, lecz w dłuższej perspektywie znacznie skuteczniejsza i dużo łatwiejsza do zniesienia. Jej skutki nie ograniczają się tylko do jelit, następstwem jest ogólna poprawa zdrowia, co chroni przed wieloma chorobami.

Spis treści

Przedmowa ............................................................................................ 9
Układ trawienny...................................................................................11
Górne narządy trawienne.............................................................................. 12
Kanał żołądkowo-jelitowy............................................................................. 13
Żołądek...................................................................................................... 13
Jelita........................................................................................................... 15
Niezbędna mikroflora jelitowa................................................................ 17
Gruczoły trawienne........................................................................................ 18
Trzustka...................................................................................................... 18
Kompleks wątrobowo-żółciowy............................................................... 19
Trawienie i przemiana materii ......................................................................20
Proces trawienia........................................................................................21
Funkcje przemiany materii ......................................................................22
Zaparcia - ich formy i przyczyny........................................................24
Przyczyny obstrukcji.......................................................................................24
Zaparcie jako objaw chorobowy..............................................................24
Schorzenia narządów trawiennych ....................................................25
Choroby innych narządów jamy brzusznej ..................................27
Infekcje - zatrucia..........................................................................28
Wpływ nerwów i hormonów .........................................................31
Skutki uboczne leków...............................................................................33
Zaparcia przewlekłe .................................................................................35
Niewłaściwe odżywianie......................................................................35
Brak ruchu ...........................................................................................37
Wpływ napięć psychiczno-nerwowych...............................................38
Inne przyczyny zaparć ..............................................................................39
Niedobór płynów.................................................................................40
Nietypowy tryb życia i sposób odżywiania się...................................40
Niedomoga serca.................................................................................41
Stany niedowładu ................................................................................41
Obstrukcja reaktywna .........................................................................41
Symptomy obstrukcji......................................................................................42
Trudności z wypróżnianiem .....................................................................42
Wzdęcia - kolki.........................................................................................43
Brak apetytu..............................................................................................44
Inne niespecyficzne dolegliwości.............................................................45
Zespoły chorobowe obstrukcji......................................................................46
Ostre zaparcie ...........................................................................................46
Przewlekła niedoczynność jelit ................................................................48
Zaparcie z biegunką .................................................................................49
Niedrożność jelit.......................................................................................51
Choroby następcze obstrukcji.......................................................................52
Dolegliwości jelitowe................................................................................53
Podrażnienia błony śluzowej ..............................................................53
Uchyłki jelita ..................................................................................54
Zaburzenia równowagi pożytecznej mikroflory jelit ..................55
Zaparcia przyczyną raka?..............................................................57
Hemoroidy - żylaki...................................................................................59
Pęknięcie przepony (przepuklina) ..........................................................61
Wykwity skórne.........................................................................................62
Kłopoty z wagą..........................................................................................63
Inne skutki zaparć.....................................................................................64
Koniec z zaparciami.............................................................................67
Zapobieganie obstrukcji................................................................................67
Żywność bogata w składniki balastowe ..................................................68
Pełnowartościowa żywność - przegląd ..............................................72
Przepisy na potrawy zawierające składniki balastowe...........................76
Musli i danie z ziaren pszenicy...........................................................76
Wypieki z otrębami .............................................................................79
Sałatki i surówki ..................................................................................80
Potrawy mleczne (szczególnie przydatne w pielęgnacji
mikroflory jelit) ...................................................................................82
Regularne zażywanie ruchu .....................................................................83
Ćwiczenia gimnastyczne na pobudzenie pracy jelit..........................85
Odprężenie w sytuacjach napięć psychicznych i nerwowych ................86
„Wyćwiczenie się" w wypróżnianiu.......,.................................................89
Leczenie obstrukcji ........................................................................................91
Proste środki dietetyczne .........................................................................92
Składniki balastowe.............................................................................92
Cukier mleczny....................................................................................94
Środki przeczyszczające powszechnego użytku......................................96
Kiedy środki przeczyszczające są wskazane? ....................................96
Ryzyko związane z użyciem środków przeczyszczających................97
Przydatne substancje czynne ..............................................................98
Przyrodolecznicze środki na zaparcia................................................... 100
Leki homeopatyczne......................................................................... 100
Lewatywa - płukanie jelit................................................................. 105
Pożyteczne bakterie jelitowe ............................................................ 108
Inne środki przeciw zaparciom.............................................................. 109
Kuracje w wypadku przewlekłej obstrukcji .......................................... 113
Dieta Mayra....................................................................................... 114
Głodówka oparta na serwatce.......................................................... 116
Odzwyczajanie się od środków przeczyszczających........................119

Indeks
A
aktywność fizyczna 83
alumina 104
ambra 104
aminokwasy 21, 44
anabolizm 23
angina pectoris zob. dusznica bolesna
atropina 34, 35
autosugestia, pozytywna 88 i nast.
C
Calcium carbonicum Hahnemanni 104
Chelidonum majus 104
cukier mleczny 94 i nast., 108,113,117,
121 czarna herbata 30 czarne jagody 34, 70,118 czerwonka 25, 51 czopki z kwasem węglowym 107 czosnek 110,111 czynnik psychiczno-ruchowy37, 38, 43,
47,49 czynnik wewnętrzny Castle'a 21 ćwiczenia oddechowe 37, 38
D
defekacja 17,25,27,28 i nast., 40, 42 i
nast, 61, 86, 96,110,112,113 długość jelita 15 dolegliwości jelitowe 53 i nast.
dusznica bolesna 64, 65 dwunastnica 14,16,21 dychawica oskrzelowa 30 dyscypliny sportowe, odpowiednie 37,
85 dystonia wegetatywna 32
E
enzymy 19, 21 i nast.
F
fitoterapia 109
G
gardło 12,13
gimnastyka 38, 83 i nast.
glukagon 19
głodówka oparta na serwatce 116 i nast.
H
hemoroidy 25, 48, 59, 60, 97 homeopatyczne leki 100,102,105
I
infekcja jelit, przewlekła 29 insulina 19 irygator 106
J
jama ustna 12,13
jelito czcze 15,16
jelito grube 11,15 i nast., 22, 26
jelito kręte 15 i nast.
jelito ślepe 15,16, 55
K
kamienie nerkowe 27 kamienie żółciowe 26, 27, 36, 44 kanał odbytowy 17,22 kapusta kwaszona 112,113 karczochy 118
katabolizm 23
klizma zob. lewatywa
kofeina 30, 50
kolki 26, 27, 35,43,49, 50, 52,54, 75,
85, 97,104,120,121 Kollath, W. 68,77 kora dębowa 34 kosmki jelitowe 16, 21 krtań 13
kuracja Mayra 114 i nast. kuracja mleczno-bułczana zob. kuracja
Mayra kuracja serwatkowa 118 kuracja winogronowa 112 kwas mlekowy 95,56, 58,108,117 kwas mlekowy D-(-) 95,117 kwas mlekowy L-(+) 95,117 kwasy żółciowe 20, 21
L
laktaza 94, 95 laktoza 49,56, 94, 95,102 Langerhansa wyspy 19 lewatywa 41,105 i nast. Lycopodium clavatum 104
M
Magnesium carbonicum 104
marchew 118
Mayr, F. X. 114
megacolon 26
mięso 69
mikroflora jelit 17 i nast., 49, 53,55 i
nast., 106,108 mikroflora jelit, zaburzenia 18, 44, 49,
106,108,109 mikroflora jelit, zadania 18 mniszek lekarski 118 morfina 35
N
nadwaga 63 i nast. napar z rumianku 86 napięcia psychiczno-nerwowe 9,38 i nast. napięcie mięśniowe 26, 34, 83, 85, 98 narządy klatki piersiowej, schorzenia 29,30
narządy podbrzusza, stany zapalne 65
i nast. nasiona babki 49, 93,49,121 Natrium chloratum 104 niedobór płynów 40 niedoczynność jelit, przewlekła 9,27,
37,38, 40,44, 45,48 i nast., 52, 58,
63 i nast., 67, 71,90 i nast., 101,106
i nast. niedoczynność tarczycy 31 niedomoga serca 41 niedrożność jelita 26,51 i nast. nietolerancja laktozy 95 niewydolność krążenia 65 nikotyna 30 Nux vomica 104
O
obstrukcja zob. zaparcie
odbyt 15 i nast., 22,25,42,48, 51, 55,
59, 60, 97,98, 99,106 odbytnica 7,15,17,18,25,50, 57,106 odprężenie 86 i nast. odruch defekacyjny 25,41,91 odruchy warunkowe 89 odruchy, zależne 67, 89 odźwiernik 14 i nast. odżywianie, niewłaściwe 35 i nast. ogólna przemiana materii 22, 23 Oleander 104
olej (rycynowy rącznikowy) 99 olej parafinowy 99 oliwa z oliwek 99 ołów 31
operacje w obrębie jamy brzusznej 28 opiaty 34, 35
osmotyczne leki przeczyszczające 99 otręby pszenne 45, 49, 70,73,74, 93,
121
P
papaweryna 35
Pawłów, I. 89
pełnowartościowa żywność 72 i nast.
pepsyna 14, 21
pęcherzyk żółciowy 11,19,20
pęknięcia odbytu 42, 48,106
pęknięcie przepony 61 i nast.
pięciornik gęsi 111
płukanie jelit 107,108
podrażnienia błony śluzowej 34, 40, 52
podrażnienie jelita, przewlekłe 50
pokrzywa 118
polekowa drażliwość jelita grubego 34
pośrednia przemiana materii 23
półzdrowie 68
proces trawienia 19, 21 i nast.
produkty petnoziarniste 69
produkty surowe 69, 72 i nast.
przełyk 11 i nast., 61
przemęczenie 45
przemiana materii 20, 22 i nast.
przyrodolecznicze środki na zaparcia
100 i nast. ptialina 21
R
rabarbar 99,100,110,111
rakjelita49,51, 58, 59
rak jelita grubego 57 i nast.
ratanhia 104
ruch 27, 37 i nast, 60, 61, 67,106, 83 i
nast. rumianek 111 ryzyko raka 25, 49, 57, 59 rzewień zob. rabarbar
S
samozatrucie organizmu 46
schorzenia nowotworowe 25
sekretyna 21
senes 99,100
serwatka 117,118
serwatka dietetyczna 118
siemię lniane 45, 49, 73, 74, 93,121
składniki balastowe 36, 37, 39,41, 47, 55,58, 59, 60, 62 i nast, 67 i nast, 74, 75, 92 i nast, 120 i nast.
składniki balastowe, niedobór 36
składniki balastowe, zadania w jelitach 36
składniki balastowe, zawartość w wybranych produktach żywnościowych 68, 70 i nast.
skutki uboczne leków 33
slup stolca 17,22,42,43,48,53,55, 74,99
sole przeczyszczające 99
sól glauberska 99
sól gorzka 99
sól karlsbadzka 99
spacer, codzienny 84
sport 37, 83 i nast.
stadia rozwoju raka 57 i nast.
stany niedowładu 41
sterowanie symbiozą 108,109
stolec w formie kozich bobków 43
strach 32, 38, 43
stymulatory laksacji zob. środki
przeczyszczające substancje toksyczne 27,30 i nast, 107,116 substancje wypełniające i pęczniejące 98 Sulfur iodatum 104 suszone owoce 111 sygnały ostrzeżenia przed rakiem 50 synteza prostaglandyn 99 szczelina odbytu 97 sztuczny odbyt 51
Ś
śliwki suszone 111
środki kompleksowe 103,105
środki przeczyszczające 9, 25, 28, 29,
34, 47, 49,53,54, 56, 86, 91, 94, 96 i
nast, 101 środki przeczyszczające, odzwyczajanie
119 i nast. środki przeczyszczające, ryzyko 97 i nast. środki smarujące 99
T
tanina 34
terapia ruchowa 37, 38, 83
tłuszcz 16,19,20,69
trening autogeniczny 39, 86, 87
trening w wypróżnianiu 67
tryb życia, nietypowy 40
trzustka 11,18 i nast. 21
U
uchyłki jelita 54 i nast.
uczucie pełności 44, 45,50, 51, 75, 94
układ trawienny 11 i nast., 32 uszkodzenia biony śluzowej 25,54,108,
113,118 uzębienie 11 i nast.
W
waga, kłopoty 63 i nast. wątroba 19, 20, 22 węziy limfatyczne 16, 28 wiotkość tkanki łącznej mięśni
brzusznych 26, 59, 61 wodolecznictwo jelitowe 107 i nast. wrota wątroby 19 wydalanie stolca, bóle 24, 25, 90 i nast.,
95, 96, 98, 99,101,106,111,113,114 wykwity skórne 45, 49, 62 wypróżnianie, utrudnione 42 i nast. wyrostek robaczkowy 11,15, 56 wzdęcia 27, 41, 43 i nast., 56, 75, 84, 95,
98,104,113,114,120,121, wzorce autosugestii 88, 89
Z
zaburzenia hormonalne 31 zakrzepy w jamie brzusznej 27 zapalenia jelita 25,49 i nast., 54,74 zapalenia żył 25,65
zapalenie otrzewnej 27 i nast., 55
zapalenie pęcherza moczowego 65
zapalenie trzustki 29
zapalenie uchyłku 55
zaparcie, choroby następcze 52 i nast.,
108 zaparcie, objaw chorobowy 24 i nast., 34 zaparcie, ostre 34, 46 i nast., 92, 96,104 zaparcie, przewlekłe 27, 30, 43 i nast.,
53,96 zaparcie, przyczyny 24 i nast. zaparcie, przyczyny psychiczne 31 i nast. zaparcie, reaktywne 41 zaparcie, symptomy 42 i nast. zaparcie, zapobieganie 67 i nast. zaparcie, zespoły chorobowe 46 i nast.
Ż
żołądek 11,13 i nast., 26, 61, 86 żołądka rozszerzenie, anormalne 26 żołądka, błona śluzowa 14 żołądka, ściana 14 żółć 19, 20, 21 żylaki 59 i nast., 65
żywność bogata w składniki balastowe 68 i nast