Ziołolecznictwo dla Seniora (Eliza Lamer-Zarawska)

SPIS TREŚCI

Wprowadzenie......................................................... 7

Starzenie się organizmu................................................. 8

Profilaktyka starości ................................................... 12

Zioła „wiecznej młodości", czyli rośliny rewitalizujące....................... 18

Zioła podnoszące odporność............................................. 33

Rośliny adaptogenne, czyli jak walczyć ze stresem........................... 37

Miażdżyca -jak jej zapobiegać i jak z nią walczyć........................... 50

Wolne rodniki i ich wymiatanie z organizmu................................ 58

Menopauza i andropauza................................................ 67

Nerwica - problem ludzi nie tylko starszych................................ 71

Zioła przywracające sprawność ruchową................................... 74

Czy można lepiej widzieć i słyszeć?........................................ 78

Afrodyzjaki - zioła bogini miłości......................................... 80

Jak odżywiać się w starszym wieku........................................ 86

Zasady odżywiania.................................................. 86

Krótka charakterystyka pożywienia roślinnego............................ 107

Niektóre warzywa i owoce szczególnie cenne w żywieniu ludzi starszych...... 116

Niektóre diety roślinne............................................... 135

Domowe przetwory ziołowe.............................................. 142

Polne rośliny w kuchni............................................... 142

Herbaty ziołowe.................................................... 147

Sałatki ziołowe..................................................... 155

Profilaktyka i leczenie typowych schorzeń wieku starczego.................... 159

Choroby układu krążenia................................................ 161

Profilaktyka i terapia nadciśnienia tętniczego............................... 163

Terapia mózgowych i obwodowych zaburzeń krążenia....................... 168

Czy można się ustrzec od choroby nowotworowej?........................... 171

Choroby układu oddechowego - leczenie i profilaktyka....................... 174

Zapobieganie infekcyjnym schorzeniom dróg oddechowych................. 175

Fitoterapia niektórych schorzeń układu oddechowego...................... 178

Surowce rozszerzające oskrzela i przeciwastmatyczne...................... 192

Choroby układu pokarmowego........................................... 195

Procesy trawienia pokarmów.......................................... 196

Leczenie ziołowe i zapobieganie chorobom wynikającym ze złego trawienia .... 197

Leczenie ziołowe najczęstszych schorzeń przewodu pokarmowego............ 200

Leczenie i profilaktyka chorób wątroby i woreczka żółciowego................. 217

Leczenie i profilaktyka chorób nerek i układu moczowo-płciowego............. 219

Stany zapalne dróg moczowych........................................ 221

Ostre stany zapalne dróg moczowych................................... 223

Przewlekłe stany zapalne dróg moczowych............................... 224

Kamica moczowa................................................... 225

Najczęstsze choroby męskich narządów płciowych........................... 242

Przerost i zapalenie gruczołu krokowego................................ 242

Zapobieganie i leczenie chorób układu ruchu............................... 247

Artroza, reumatyzm................................................. 247

Artretyzm (dna moczanowa, podagra)................................... 257

Zmiany w układzie kostnym............................................. 260

Osteoporoza - największy wróg kości................................... 260

Skóra -jej funkcje, choroby, starzenie się.................................. 262

Pielęgnacja starzejącej się skóry....................................... 264

Różnorodne terapie naturalne............................................ 265

Apiterapia......................................................... 265

Aromaterapia...................................................... 266

Homeopatia....................................................,,. 266

Bibliografia........................................................... 269

Nie możemy, niestety, zatrzymać czasu, który dla każdego jest nieubłagany i prowadzi nieuchronnie do starości. Starość jest jednak różna. Można być „starym" z fizycznymi i psychicznymi objawami starości nawet w niezbyt podeszłym wieku, a można też w tych samych latach czuć się silnym, zdrowym, sprawnym i zachować ładny wygląd.

Książka ta spełnia rolę praktycznego informatora o właściwościach leczniczych ziół oraz sposobach ich przygotowania. Przeznaczona jest dla dojrzałych czytelników, którym może pomóc skutecznie zadbać o zdrowie i urodę.

WPROWADZENIE

Nie możemy niestety zatrzymać czasu, który dla każdego jest nieubłagany i prowadzi nieuchronnie do starości. Starość jest jednak różna. Można być „starym" z fizycznymi i psychicznymi objawami starości, nawet w niezbyt podeszłym wieku, a można też w tych samych latach czuć się silnym, zdro­wym, sprawnym, przy zachowaniu dobrego wyglądu. Nie tylko wiek wpływa ujemnie na organizm. Ludzie młodzi coraz częściej skarżą się na stałe osła­bienie, zmęczenie, apatię lub rozdrażnienie, zmniejszoną wytrzymałość fi­zyczną i obniżającą się sprawność umysłową, a więc te cechy, które przypisu­jemy starzeniu się organizmu. Ma to niewątpliwy związek ze stanem zdrowia, niedoborami pewnych składników odżywczych niezbędnych człowiekowi czy warunkami bytu fizycznego i psychicznego.

Warunki te w obecnej dobie uległy znacznemu pogorszeniu, i to zarówno w sensie ogólniejszym, jak i ściśle biologicznym. Człowiek jest częścią przy­rody i dlatego podlega jej prawom. Oderwany od warunków naturalnych, z któ­rymi związana była od wieków jego egzystencja, przeniesiony do sztucznych, ogromnych skupisk, jakimi są aglomeracje miejskie, na ogół choruje częściej i starzeje się szybciej. Do tego środowisko naturalne, w którym człowiek do­tychczas bytował i z którym jest ewolucyjnie związany, ulega narastającemu skażeniu, oddziałuje ujemnie qa organizm ludzki, staje się zarzewiem wielu jego chorób. Naprawdę bardzo trudno jest w tych warunkach zestarzeć się „ład­nie", naturalnie, zdrowo, w swoim czasie, bez lawinowo narastającego niedo­łęstwa psychicznego i fizycznego.

Jest to rzeczywiście trudne, ale możliwe i udaje się wielu ludziom. Praw­dziwe jest przekonanie, że na zdrową starość pracuje się całe życie. Warto więc walczyć, aby przedłużyć nasze trwanie i nadać mu sens nawet w głębo­kiej starości, bowiem jak mówi Jan Sztaudynger w znanej fraszce:

Chociaż mi życie dało w kość, wciąż krzyczą -jeszcze, nigdy – dość.

STARZENIE SIĘ ORGANIZMU

Nasz organizm jest zbudowany z wielu komórek, które tworzą bardzo zróżni­cowane tkanki wchodzące ze sobą w przeróżne związki przyczynowo-skutko-we, a wszystko odbywa się pod kierownictwem i kontrolą genów. Wpływają one na całość procesów zachodzących w organizmie poprzez system specy­ficznych białkowych enzymów produkowanych według genetycznego „prze­pisu" (kodu genetycznego).

Podstawowym zjawiskiem życia zachodzącym w każdym żywym organi­zmie, a więc i w nas, jest przemiana materii. Zaczyna się ona pobieraniem składników materii oraz zawartej w nich energii z pożywienia, po czym nastę­puje przetwarzanie jej przy stałym udziale tlenu (oddychanie) w różne formy potrzebne do budowy i odbudowy tkanek oraz do ich funkcjonowania. Aby żyć, musimy więc jeść i oddychać. Komórki tkanek pracują, żyją przez czas dłuższy lub krótszy, obumierają, niektóre odradzają się. Produkty przemiany materii, czyli metabolity rozprowadzane są po całym organizmie za pomocą układu krwionośnego. W trakcie przemiany materii powstają również związki odpadowe, trujące i szkodliwe, które organizm stara się zneutralizować che­micznie i wydalić, ale jeśli jest to niemożliwe - magazynuje je w różnych zakątkach ciała.

Całość czynności fizjologicznych organizmu synchronizuje ośrodkowy układ nerwowy - mózg.

W komórkach z biegiem czasu, w miarę postępującego starzenia się or­ganizmu, następuje zagęszczenie cytoplazmy (białkowej treści komórki, w której zawieszone są różnorodne aparaty komórki, zwane organellami) i jej odwodnienie. Zmiany te upośledzają pracę komórek, a co za tym idzie -tkanek, narządów i wreszcie całego organizmu. Zarówno w komórkach, jak i między nimi gromadzą się złogi substancji, których za młodu tam nie było. Może to być kwas moczowy, barwniki, wapń, cholesterol i inne. Związki te, osadzając się np. w naczyniach krwionośnych, powodują zmiany miażdżycowe, czyli sklerotyczne zmiany naczyń, upośledzają w znacznym stopniu cały układ krążenia krwi, odkładając się w chrząstkach i stawach - usztyw­niają je, upośledzają ruchomość, gromadząc się w tkance podskórnej - po­starzają wygląd skóry i powodują jej liczne choroby (egzemy, wysypki, li­szaje, przebarwienia lub odbarwienia skóry itp.), zmagazynowane w oku -wpływają na wady wzroku, przyspieszają dalekowzroczność, krótkowzrocz­ność lub zaćmę.

Efektów takiego całościowego zatrucia organizmu jest więc wiele, a raz zapoczątkowany proces degeneracji tkanek postępuje nieustannie.

W komórkach mózgu miażdżycowo zmienione naczynia (arterioskleroza naczyń mózgowych) nie doprowadzają dostatecznej ilości tlenu i substancji odżywczych, przez co upośledzają wybitnie procesy myślenia, postrzegania i pamięci. Na skórze pojawiają się brązowe plamy, znamiona i brodawki. W na­rządach wewnętrznych zanika stopniowo czynna tkanka miąższowa, a w jej miejsce wchodzi bliznowata tkanka łączna. Na skutek tego narządy kurczą się, zmniejszają, jakby marszczą, co przypomina marskość. Te zmiany z wie­kiem prowadzą do rozedmy płuc, kruszenia się kości, zwyrodnienia mięśnia sercowego i stawów, zanikania tkanki podskórnej i włókien sprężystych w skó­rze i pojawienia się zmarszczek. Obserwuje się także znaczne obniżenie wy­dolności fizycznej organizmu.

Dochodzi do osłabienia funkcji żołądka, jelit, do niestrawności, biegunek lub zaparć. Spada odporność organizmu tak znacznie, że nawet lekka infekcja (zwana przeziębieniem) może stanowić zagrożenie życia.

Umiejętność samooczyszczania się ustroju z trujących produktów prze­miany materii z upływem lat maleje, a w tkankach pogłębiają się wyżej opisa­ne niekorzystne zmiany. W efekcie może dojść, i zazwyczaj dochodzi, do zna­czących zmian w poszczególnych układach organizmu.

Najczęściej spotykane starcze zmiany dotyczą poszczególnych układów organizmu:

• narząd ruchu: w mięśniach szkieletowych zanikają włókna mięśniowe i maleje w nich poziom potasu, co objawiać się może skłonnością do bo­lesnych skurczów mięśni, występujących zwłaszcza w czasie spoczynku czy snu (maleje też sprawność mięśnia sercowego). Według niektórych badaczy zjawisk starzenia się (gerontologów), spadek ogólnej ilości pota­su w ustroju jest tak istotny, że ustalenie jego ilości może się stać mier­nikiem tzw. wieku biologicznego, który może różnić się od wieku kalendarzowego o kilka lub kilkanaście lat. Następuje też zmniejszenie ilości innych biopierwiastków w organizmie, zwłaszcza magnezu i wapnia, co również odbija się negatywnie na narządzie ruchu;

• układ kostno-szkieletowy: następują zaburzenia w przyswajaniu fosfora­nu wapnia i dlatego dochodzi do rozrzedzenia kości (osteoporozy) i podat­ności na złamania;

• układ oddechowy: zmniejsza się pojemność płuc, wzrasta natomiast ilość powietrza zalegającego. Elastyczność tkanki płucnej zmniejsza się, płuca słabiej rozszerzają się i kurczą w czasie wydechu, przez co gorzej natlenia­ją krew. Następuje zanik pęcherzyków płucnych, zaznacza się fizjologicz­na (właściwa dla zaawansowanego wieku) rozedma;

• układ krążenia: zmiany w tym układzie są największe (miażdżyca). Mię­sień sercowy jest gorzej zaopatrywany w tlen, pojemność serca obniża się, w następstwie tego zmniejsza się wydolność całego ustroju;

• układ nerwowy: następuje znaczny zanik komórek nerwowych (neuro­nów) w mózgu, co jest między innymi konsekwencją gorszego odżywienia i natlenienia mózgu. Człowiek rodzi się z określoną ilością neuronów, któ­re w przeciwieństwie do komórek innych tkanek nie mają zdolności roz­mnażania się i regeneracji. Na miejsce zanikających neuronów powstaje tkanka bliznowata złożona z tzw. komórek glejowych, które nie spełniają zadań, jakie miały do wypełnienia neurony. Powstawanie tej zbliznowa-ciałej tkanki w mózgu wzmaga się z wiekiem. Ale nie jesteśmy w tym wypadku bezsilni, bowiem w trakcie życia funkcje wszystkich neuronów doskonalą się, toteż gdy nawet część neuronów ginie, to te, które nadal trwają, przejmują funkcje obumarłych i organizm może nadal poprawnie funkcjonować. Jednak gdy ta proporcja zostaje przesunięta w kierunku niemożności naprawienia szkód, jakie pociągnęły za sobą zanikające neu­rony, wtedy i mózg, i reszta organizmu zaczynają mniej efektywnie praco­wać, a procesy starzenia się zostają przyspieszone i zintensyfikowane.

Neurony są ze sobą bardzo ściśle powiązane siecią wypustek, którymi się wzajemnie oplatają. Przejmując funkcje komórek, które giną, pracujące neu­rony zwiększają swoją objętość nieraz dziesięciokrotnie, ale muszą być do tego zadania odpowiednio wytrenowane. Trening mózgu osiąga się oczywi­ście przez ciągłe pobudzanie procesów myślenia. Dlatego też ludzie „pracują­cy mózgiem", nie oszczędzający tego organu, starzeją się wolniej i na pewno bardziej fizjologicznie, bowiem szybka i zła starość mózgu wcale nie została w naszych organizmach zaprogramowana.

Ten katastroficzny obraz starzenia się może przerażać, ale trzeba sobie również zdawać sprawę, że wiele zależy od nas samych, nawet długość na­szego życia.

Długowieczność jest cechą niewątpliwie dziedziczną, lecz w znacznym stopniu zależy od tego, jak żyjemy. 1 w tym ujęciu sens porzekadła, iż czło­wiek jest kowalem swojego losu, jest rzeczywiście prawdziwy.