Jak podwoić skuteczność uczenia się (Geoffrey A. Dudley)

Spis treści

Podziękowania........................................................6

Przedmowa.............................................................7

Wstęp ................................................................... 10

Rozdział 1

Co to jest pamięć................................................ 16

Rozdział 2

Dlaczego zapominamy........................................48

Rozdział 3

Jak zapamiętywać.............................................90

Rozdział 4

Mnemonika jako metoda nauki.......................... 167

Rozdział 5

Technika zdawania egzaminów........................ 204

Rozdział 6

Jak zapominać................................................. 233

Rozdział 7

Podsumowanie................................................241

Test powtórkowy ................................................257

Dodatek

Jak czytać szybciej.......................................... 266

Przypisy.............................................................. 276

Sprawność posługiwania się pamięcią decyduje o powodzeniu w wielu dziedzinach życia. Pamięć jest funkcją umysłową, którą można doskonalić. Doskonalenie mechanizmów utrwalania i przywoływania informacji nabiera coraz większego znaczenia w świecie szybko rozwijającej się cywilizacji. Skuteczność uczenia się -nie tylko w szkole i na studiach - jest coraz bardziej nieodzowna w większości współczesnych zawodów.

G. Dudley prezentuje w swojej książce mechanizmy pamięci, zasady świadomego ich doskonalenia oraz zaburzenia czynności pamięciowych i metody ich usuwania.

Z kart tej książki dowiesz się:

♦ czym jest pamięć i co to są obrazy pamięciowe,

♦ dlaczego zapominamy lub nie możemy sobie przypomnieć,

♦ jak posługiwać się mnemotechniką,

♦ jak przygotowywać się do egzaminów i pomyślnie je zdawać,

♦ jak zapominać o tym, czego nie chcemy pamiętać.

Wstęp

Książka ta różni się pod wieloma względami od in­nych prac na temat uczenia się i zapamiętywania. Przede wszystkim, odrzucamy tu panujące powszech­nie przekonanie, że pamięć jest jakąś konkretną „rzeczą", którą posiadamy; słowo „pamięć" nie odpo­wiada żadnej określonej części mózgu. Jest to raczej funkcja umysłu. „Pamięć" to pojęcie opisujące fakt zachowywania informacji w umyśle. Ten fakt jest jedynym dowodem istnienia pamięci. W książce tej zajmujemy się bezpośrednio czynnością zapamięty­wania, a nie pośrednio pamięcią jako czymś, co przy­puszczalnie umożliwia nam tę czynność.

Po drugie, odrzucamy tezę, iż pamięć można do­skonalić, co nie oznacza, że nie można lepiej zapamię­tywać. Owszem, jest to jak najbardziej możliwe, ale nie dlatego, że doskonalimy naszą pamięć, tylko dzięki doskonaleniu metod zapamiętywania i przywoływa­nia wiadomości. Nie ma na razie żadnego naukowego dowodu, który by potwierdzał możliwość zwiększenia zdolności mózgu do przechowywania zapamiętanych informacji. Istnieje natomiast wiele dowodów na to, że z wiekiem następuje stopniowa utrata tej zdolności.

Po trzecie, nie jest to książka dla tych, którzy chętnie skłaniają się ku wskazówkom i radom nie popartym dowodami naukowymi. Jej treść nie jest wynikiem teoretycznych rozważań o procesie zapamiętywania. Odwołujemy się tutaj do rzetelnych badań nad tym procesem i wyników uzyskanych przez psychologów podczas eksperymentów laboratoryjnych. Tego typu eksperymentów przeprowadzono bardzo wiele - na tyle dużo, że ich rezultaty zasługują na szersze upo­wszechnienie. Od ponad trzydziestu pięciu lat autor śledzi piśmiennictwo naukowe i literaturę psycho­logiczną pod kątem odkryć i osiągnięć badawczych dotyczących procesu zapamiętywania. W rezultacie powstała właśnie ta książka.

Jeśli są w niej jakieś błędy czy niedociągnięcia, autor bierze za nie całkowitą odpowiedzialność i byłby wdzięczny za ich wskazanie. Jednak wszystko, co ma tutaj wartość praktyczną, jest efektem prac badaw­czych psychologów, którzy przeprowadzili staranne, gruntowne doświadczenia, aby ustalić dokładnie, w jaki sposób człowiek zapamiętuje i jakie warunki sprzyjają temu procesowi.

Oczywiście, nie należy sądzić, że powiedziano tu ostatnie słowo na ten temat. Autor dołożył jednak wszelkich starań, by zaprezentować informację jak najbardziej aktualną. Jeśli jakieś ważne wyniki ba­dań zostały pominięte lub nie sformułowano pewnych praktycznych wniosków, autor gorąco przeprasza za to swoich czytelników.

Cel tej książki jest więc dwojaki: zapoznać czytel­nika z aktualnym stanem wiedzy psychologicznej dotyczącej uczenia się, procesu zapamiętywania i za­pominania oraz zaproponować praktyczne metody wy­korzystania tej wiedzy.

Książka nie zawiera magicznej formuły cudownej zmiany umysłu. Nie próbuje też pokazać, jak osiągnąć „fotograficzną pamięć". Nie gwarantuje, że dzięki niej można będzie zdobywać wielkie nagrody w teletur­niejach. Nie twierdzimy, że odkryliśmy jakąś tajemną metodę ćwiczenia pamięci, nieznaną dotąd psycho­logom. Ta publikacja adresowana jest do ludzi roz­sądnie myślących, którzy zdają sobie sprawę z tego, że istnieją pewne granice możliwości uczenia się i zapamiętywania, lecz którzy podzielają pogląd au­tora, że te granice nie muszą nas krępować i że ich pokonanie jest możliwe.

Znaczna część procesu uczenia się zależy od siły i rodzaju motywacji, jaką się kierujemy w tym proce­sie. Przez motywację rozumiemy pewne stałe warun­ki wewnętrzne popychające nas do działania.

Istnieją kontrowersje co do tego, czy owe motywy są wrodzone, czy nabyte w wyniku doświadczenia ży­ciowego. Psychologowie uznający wrodzony charakter motywacji wskazują na różne instynkty jako pierwot­ne źródło zachowań. Niektóre z nich to: seks, głód, ciekawość, agresja itd. Inni badacze są przekonani, że jednostka uczy się działać w konkretny sposób w określonych sytuacjach w efekcie wychowania w dzieciństwie.

Obecnie spór ten nie może zostać rozstrzygnięty w sposób satysfakcjonujący zwolenników obu szkół. Najrozsądniej więc przyjąć, że nasze zachowanie

- w tym również zachowanie w procesie uczenia się

• determinują zarówno wrodzone popędy, jak i czyn­niki nabyte.

Taki punkt widzenia znajduje swoje logiczne po­twierdzenie w fakcie, że ludzie różnią się pod względem stopnia i zakresu motywacji do nauki. Niektórzy uczą się z miłości do samego przedmiotu studiów, podczas gdy inni potrzebują dodatkowego uzasadnienia i celu nauki; ci drudzy muszą widzieć w swojej nauce jakąś wartość praktyczną bądź sposób na zaspokojenie oso­bistych ambicji. Zadaniem szkół jest podtrzymywanie obu rodzajów motywacji i stwarzanie warunków, które zachęcałyby do pracy oba typy osób uczących się.

Mówiliśmy dotychczas o motywach świadomych, jednak psychoanaliza przyzwyczaiła nas do myślenia także w kategoriach motywacji nieświadomej. Nie­świadome motywy mogą zarówno pomagać, jak też przeszkadzać w uczeniu się. Przypuszczalnie ta druga sytuacja występuje znacznie częściej. Dziecko, które ma szczególne trudności w nauce, często określane mianem „opóźnionego w rozwoju", zazwyczaj odczu­wa nieświadome motywacje - wynikające z problemów rodzinnych, braku poczucia bezpieczeństwa, konflik­tów emocjonalnych itp. - zakłócające proces opa­nowywania przedmiotów szkolnych. Dzieciom takim można ogromnie pomóc, na różne sposoby zachęca­jąc je do „uwolnienia" stłumionych uczuć (na przy­kład przez malowanie palcami, terapię zabawową itp.). Dziecko wraca potem do szkoły i osiąga dobre wyniki w nauce.

Widzimy więc, że motywacja wywiera znaczący wpływ na sukcesy lub niepowodzenia w nauce. Bez wątpienia decyduje ona o tym, jak wiele wiedzy i jak gruntownie możemy sobie przyswoić. A zatem, chcąc ….........